Na een kort woordje uitleg over PEN door Geert van Istendael demonsteerde Wim Geysen hoe men de website Gekooid.be dient te gebruiken. In de namiddag volgde er dan een workshop waarbij Wim Geysen en Sven Peeters het Gekooid-project verder toelichtten en het rollenspel Topadië voorstelden. Er volgde een boeiende discussie met de deelnemers aan de workshop.

Op zondag 15 november, de Internationale Dag van de Gevangen Schrijver, was PEN WIPC te gast in het Brusselse Bozar, waar Gekooid.be opnieuw werd voorgesteld aan het publiek. Ondanks enkele technische mankementen vertelden Van Istendael en Geysen enthousiast over PEN, WIPC, Gekooid en het belang van de vrijheid van meningsuiting, overal ter wereld.

Karel Sergen

Lente 2008. Een overvloed aan rododendrons, zo typisch voor de Kempen.

Er stond iets op til die dag bij Marleen de Crée in Kalmthout. Toen ik er arriveerde wachtte ons een tafel vol lekkernijen en heerlijke Franse wijnen. We verzorgen elkaar goed als we een Writers in Prison-bijeenkomst hebben. Iedereen speelt wel eens een keer gulle gastheer of -vrouw. Dit is beslist een van de charmes van ons vrijwilligerswerk.

En het wérd een vruchtbare dag, daar toen in Kalmthout.

Belangrijkste punt op de agenda was het voorbereiden van ‘De dag van de gevangen schrijver’ op 15 november in het Letterenhuis van Antwerpen. We beslisten Jan Vanriet om een grafisch werk te vragen waarin het beeld van een gekerkerde schrijver zou worden gevat. Hij stemde toe. Er werden honderden flyers uitgedeeld op Het Andere Boek. En we zouden aan de actieve PEN-leden voorstellen dat iedereen die wilde meewerken een tekst van een vervolgde of gevangen schrijver, van vroeger of nu, zou kiezen. Bedoeling was die tekst met zijn auteur even te situeren en die dan live voor een zo groot mogelijk publiek te brengen.

Zo gezegd, zo gedaan. Twaalf (tiens, vanwaar dit cijfer?) auteurs gaven present op 15 november en de ontroering in de zaal was, zo vertelden enkelen me achteraf, soms te snijden. Fonds-voorzitter Carlo van Baelen kwam Wim Geysen achteraf persoonlijk vertellen dat hij dit super vond en dat we ermee moesten doorgaan. Anderen, zoals René, de man van Mieke de Loof, suggereerden meteen dat we de teksten moesten opnemen, op youtube zetten en er een breed publiek mee aanspreken. En Wim Geysen, de man die alles aan elkaar praatte, had opeens de sleutel in handen van wat hij in Kalmthout had gedroomd: een WIPC-engagement dat zijn beslag kon krijgen in scholen, zijn dada, of zoals Hilde Keteleer gekscheerde, zijn dida, zijn didactische project(en).

Want Wim had in Kalmthout geopperd dat WIPC best meer armslag en naambekendheid mocht krijgen. Iedereen was het daarmee eens, hoewel Hilde de kanttekening maakte dat het niet de eerste taak van WIPC is om leerlingen bewust te maken van de mensenrechtenproblematiek. Het moet om schrijvers gaan, we zijn Amnesty International niet, hoezeer we die organisatie ook een warm hart toedragen. Verder bezorgde ze ons direct graag materiaal, bv. een WIPC-groep in Schotland die iets gelijkaardigs had uitgewerkt voor scholen. Zij laten de leerlingen Orwells Animal Farm lezen en discussiëren met hen over de actualiteit van het boek: wat herkennen we in hedendaagse regimes van wat hier te boek staat gesteld? Nadien komen rollenspelen, een analyse van de Internationale Pen Case List, schrijfoefeningen en onderzoekstaken. Alleszins een flinke boterham die je niet op één twee drie binnenspeelt.

Wat gingen wij dus doen? Eerst een werkgroepje oprichten natuurlijk, een goed parlement draait op zijn ‘commissies’… Sven Peeters en ikzelf zijn actief in het onderwijs en zagen Wims voorstel snel zitten. Ook Annmarie Sauer wilde meewerken. 15 november kwam er al snel aan en de contouren van ons scholenproject verloren stilaan hun wazige vorm: als we nu eens, vertrekkend van deze basis, de boer opgaan?

Wim schakelde AVElinks in, een Antwerpse studio die hem ook ten dienste staat  voor andere projecten. Na een laatste ‘generale’ repetitie op Passaporta eind maart , maakten alle voor dit project geëngageerde schrijvers zich op om tijdens een weekend in de studio hun tekst te laten opnemen. Zonder schmink maar mét autocue en een professioneel kader.  Istvan Leel-Össy blikte alles in en zette een eerste voorbeeld, dat van Ken Saro-Wiwa, op de nieuwe site: gekooid.be. Hij vroeg ons om het werk van de site in een latere fase verder te zetten.

Maar eerst maakte hij nog een wereldkaart waarop je kunt aanklikken uit welk land de voorgelezen schrijver afkomstig is. Je kunt, na het filmpje (ook op youtube te zien), lezen over het werk, de politieke achtergrond en de problemen die de betreffende schrijver heeft of had. Er is bovendien een directe link met PEN en WIPC, zodat je bv. ook de bijzonder interessante actueel bijgehouden blog kunt volgen.

We vragen de leerkrachten eerst met de leerlingen op de site te gaan, te lezen, te luisteren, te onderzoeken, zich een weg te banen in de wereld van censuur en vervolging. Pas dan komen wij in actie. Vertellend over de achtergronden die wij kennen maar ook met rollenspelen waarin ze enerzijds de vervolgde schrijver ’spelen’ en anderzijds de andere kant: de junta, de aanklager, de multinational, ‘de man-in-de-straat’… Nadien volgt uiteraard een discussie waarin de vrijheid van meningsuiting onder de loep wordt genomen, en niet alleen ver van het bed.

Wat bv. met het publiceren van een aanklacht in het schoolblad? Is er preventieve censuur en kan/mag dat? Er kan uiteraard van alles loskomen …

Wim, Sven en ik zijn klaar om volgend jaar in een experimentele fase gedurende de maand februari naar de klassen in Vlaanderen te trekken die erom vragen. Johan de Boose en Mieke de Loof hebben zich bereid verklaard om, waar het kan, mee te gaan. Joris Gerits ziet dit zeker zitten in een latere fase.

U vindt bij dit artikel de tekst van de flyer die daarvoor is ontworpen en her en der al is verspreid. U kunt steeds extra-flyers aanvragen en, indien u erin gelooft, mensen uit het onderwijsveld aanspreken. U kunt ook verwijzen naar de website van Klasse waarin de tekst van de flyer als vooraankondiging al is opgenomen.

We houden u via deze weg zeker op de hoogte van het verdere verloop van onze Gekooid-in-de-klas-vorderingen.

SCHRIJVERS EN VRIJE MENINGSUITING

PEN-Vlaanderen wil met een gerichte actie leerlingen (+15) bewuster maken van de moed die een aantal schrijvers en journalisten opbrengen door aan de inhoud van hun teksten vast te houden. Vaak zijn ze een spreekbuis van onrechtvaardig bedeelde anderen. Ze lopen daarbij meer dan eens gevaar om letterlijk van hun vrijheid beroofd te worden.

Vijftien Vlaamse PEN-auteurs hebben een tekst gekozen van een vervolgde collega en lezen die voor op de site gekooid.be (onder constructie). Een aantal onder hen wil naar de klas komen om in dialoog te treden met de leerlingen over de grenzen van de vrijheid van meningsuiting. Vakoverschrijdende eindtermen die hierbij minimaal in aanmerking komen zijn conflicthantering en overleg enerzijds en wereldburgerschap anderzijds. We werken via de OVUR-methode, waarin we ook rollenspel betrekken.

Leerkrachten die deze geëngageerde schrijvers over geëngageerde schrijvers willen engageren, kunnen mailen naar sven_peet@yahoo.com Telkens twee auteurs houden zich ter beschikking tijdens de maand februari 2010.

Auteurs: Johan de Boose, Marleen de Crée, Mieke de Loof, Frans Denissen, Wim Geysen (coördinator), Joris Gerits, Hilde Keteleer, Sven Peeters, Xavier Roelens, Annmarie Sauer, Karel Sergen, Lucienne Stassaert, Jeroen Theunissen, Ingrid Vander Veken, Bart Van Loo.